ЗААГЕННАЯ ПАБУДОВА З СЯРЭДНЯГА ФРАНА (ВЕРХНІ ДЭВОН) ЖЛОБІНСКАЙ СЕДЛАВІНЫ (УСХОДНЯЯ БЕЛАРУСЬ)

Па керне свідравіны Рагачоўская-742 апісана каралава-страматапароідная пабудова сярэднефранскага ўзросту, якая захавалася ў выглядзе ксеналіту ў верхнефранскіх вулканагенных утварэннях адной з трубак выбуху ў Жлобінскай седлавіне. Пабудова ўтворана галінчатымі і масіўнымі табулятамі, кусцістымі і субцэрыoіднымі ругозамі, страматапараідэямі і арганагенным дэтрытам. Акрамя каркасных бесхрыбетных, знойдзены рэшткі пелецыпод, гастрапод, брахіяпод, гастрапод, крынаідэй і цэфалопод. У карбанатным разрэзе, у парадку залягання знізу ўверх, прасочваюцца тры інтэрвалы, якія адрозніваюцца па складзе і асаблівасцях каркасных арганізмаў. У першым (магутнасцю 14–15 м), і трэцім (магутнасцю 18–19 м), пераважаюць галінчатыя і кусцістыя каралы. Сярэдні, магутнасцю 12–13 м, адрозніваецца дамінаваннем масіўных і субцэрыоідных каралаў і страматапараідэй. Улічваючы заляганне пабудовы як ксеналіту, пахаванага ў выніку эксплазіўнай падзеі, разрэз свідравіны можа быць арыентаваны нахільна або перпендыкулярна да сапраўднай вертыкальнай восі пабудовы, у залежнасці ад вугла яе алахтоннага залягання. Такім чынам, свідравінай маглі быць пройдзены і латэральныя часткі (першы і трэці інтэрвалы) і ядро пабудовы (сярэдні iнтэрвал разрэзу), якое яны абрамляюць. Гэтым можна растлумачыць вышэйзгаданую сіметрыю. Ядро сфарміравана з масіўных страматапараідэй, табулят і субцэрыоідных ругоз, а прылеглыя да ядра латэральныя ўчасткі ўтвораны галоўным чынам галінчатымі табулятамі і кусцістымі ругозамі. Гэтая рэканструкцыя грунтуецца на дадзеных толькі адной свідравіны і таму з‘яўленне новых аналагічных знаходак можа прывесці да яе перагляду. Пароды, якія складаюць пабудову, характарызуюцца добра заўважнай сітаватасцю. У менш перакрышталізаваных вапняках сітаватасць звязана з пустасцямі ў шкілетах каралаў і ў дэтрытавым матрыксе. Шкілеты кусцістых ругоз нярэдка захоўваюць «анатамічную» пустотнасть, у той час як субцэрыоідныя ругозы пераважна закальматаваныя карбанатным рэчывам. У шкілетах масіўных і пласціністых табулят Alveolitidae пераважае другасная сітаватасць растварэння, а таксама сітаватасць на кантакце паліпнякоў з матрыксам. У шкілетах галінчатых табулят Thamnopora асноўная сітаватасць звязана з часткова незакальматаванай унутранай прасторай каралітаў. У кластарах табулят Scoliopora сітаватасць прымеркавана, у асноўным, да кантакту паміж галінкамі паліпнякоў і матрыксам. У больш перакрышталізаваных даламітызаваных вапняках назіраецца інверсія сітаватасці: адбываецца растварэнне сценак каралітаў табулят з утварэннем на іх месцы пустой прасторы, у той час як на месцы першапачатковых “анатамічных” пустасцяў каралітаў утвараюцца ўнутраныя злепкі. Найбольш даламітызаваныя інтэрвалы характарызуюцца кавернознасцю. У палеагеаграфічных адносінах знаходка мае асаблівае значэнне, бо дазваляе звязаць аднаўзроставыя заагенныя пабудовы Аршанскай упадзіны на поўначы, Жлобінскай седлавіны ў цэнтральнай частцы і Прыпяцкага прагіну на поўдні краіны ў тэарэтычны каралава-страматапароідны рыфоідны пояс, які, верагодна, існаваў ва ўсходняй Беларусі. Даследаванне дэвонскіх арганагенных пабудоў уяўляецца важным не толькі для іх ацэнкі ў якасці пастак вуглевадародаў, але і як магчымай асновы для падземных сховішчаў газу, а таксама вадкіх рэчываў. Буйныя арганагенныя ксеналіты ў малапранікальных вулканагенных адкладах, падобныя апісанаму ў гэтай працы — новы від аб’ектаў, перспектыўны для дадзенай мэты.

1. Devonian organogenic buildups of Belarus / A. Makhnach [et al.]. — Minsk: Nauka i tekhnika, 1984. — 236 p. (in Russian).

2. Dunham, R. J. Classification of carbonate rocks according to depositional texture // W. E. Ham (ed.). Classification of Carbonate Rocks. — Am. Assoc. Pet. Geol. Mem. — 1962. — Vol. 1. — P. 108–121.

3. Embry, A. A Late Devonian reef tract on Northeastern Banks Island, NWT / A. Embry, J. Klovan // Bulletin of Canadian Petroleum Geology. — 1971. — № 19. — P. 730–781.

4. Geology of Belarus [Geologiya Belarusi] / А.S. Makhnach [et al.]. — Мinsk: Institute of Geology, 2001. — P. 186–239. (in Russian).

5. Geology of the USSR. Vol. III. Byelorussian SSR [Geologiya SSSR. T. 3. Byelorusskaya SSR] / P. Leonovich [et al.]. — Moscow: Nedra, 1971. — 456 p. (in Russian).

6. Golubtsov, V. K. and Makhnach, A.S. Facies of the territory of Belarus in the Paleozoic and Early Mesozoic [Facii territorii Belarusi v paleozoye i rannem mezozoye]. — Мinsk: Akademy of Sciences of BSSR, 1961.– 182 p. (in Russian).

7. Hinman, E. E. A Biohermal Facies in the Silurian of Eastern Iowa / E.E. Hinman // Iowa Geological Survey. — 1968. — Vol.6. — 52 p.

8. Pushkin, V. I. Coelenterata [Kishechnopolostnyje] V.K. Golubtsov (ed.). Stratigraphic and paleontological research in Belarus. — Minsk: Nauka i tekhnika, 1978. P. 80–81. (in Russian)

9. Rukhin, L. B. Fundamentals of lithology. The study of sedimentary rocks [Osnovy litologii. Uchenie ob osadochnych porodach] / L.B. Rukhin — Leningrad: Nedra, 1969. — 703 р. (in Russian).

10. Zaika, Yu. Upper Devonian (Frasnian) Corals (Anthozoa) of Belarus. Part 1: Systematic composition, Stratigraphic distribution, Palaeoecology / Yu. Zaika, S. Kruchak // Litasfera. — 2008. — № 2 (29). — P. 49–60 (in Belarusian).

11. Zaika, Yu. Upper Devonian (Frasnian) Corals (Anthozoa) of Belarus. Part 2: Description of taxons / Yu. Zaika, S. Kruchak // Litasfera. — 2009. — № 1 (30). — P. 57–74 (in Belarusian).

12. Zaika, Yu. Frasnian Tabulata and Rugosa Corals from the Graliova Quarry (Vitebsk Region of Belarus, Western Part of the Main Devonian Field) / Yu. Zaika // Herald of the Baranavichy State University, Series: Biological Sciences. — 2020. — Vol. 8. — P. 9–27.

13. Zotov, V. M. Fauna of the Paleozoic Coelenterates of Belarus [Fauna celenterat paleozoya Belarusi] Paleontology and its role in understanding the geological structure of the territory of Belarus. — Minsk: Nauka i tekhnika, 1986. — P. 63–65. (in Russian).